ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΙΑ

Στα χρόνια του αντισυστημισμού 

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΣΠΑΝΟΥ
Στα χρόνια του αντισυστημισμού  - Κεντρική Εικόνα

Είναι πιο βολικό να λέμε ότι η Ρώμη απέκτησε την πρώτη γυναίκα δήμαρχο. Ομως η 37χρονη δικηγόρος Βιρτζίνια Ράτζι δεν ξεχωρίζει τόσο για το φύλο της, όσο για το γεγονός ότι ήταν υποψήφια με το Κίνημα των 5 Αστέρων του Μπέπε Γκρίλο. Το M5S κέρδισε την πρωτεύουσα της Ιταλίας που μέχρι τώρα διοικούταν από τη μετριοπαθή Αριστερά αξιοποιώντας την δυσώδη ατμόσφαιρα που είχε δημιουργηθεί τα τελευταία χρόνια με αποκαλύψεις σκανδάλων διαφθοράς και κακοδιαχείρισης. Είναι ενδεικτικό ότι η Ρώμη βρίσκεται υπό αναγκαστική διαχείριση από το τέλος του περασμένου έτους, όταν ο πρώην δήμαρχος Ινιάτσιο Μαρίνο  παραιτήθηκε εν μέσω κατηγοριών για παρατυπίες στις δαπάνες.

Η επιτυχία του Γκρίλο είναι τεράστια. Οχι απλώς επειδή πήρε τη Ρώμη αλλά και λόγω της νέας προοπτικής που δημιουργεί για το κόμμα του. Η Βιρτζίνια Ράτζι δεν είναι η αναμενόμενη πρωταγωνίστρια σε ένα λαϊκιστικό, ευρωφοβικό κόμμα. Είναι νέα, ωραία, φωτογενής, συμπαθής, επαγγελματικά επιτυχημένη, με το προφίλ που θα την έκανε περιζήτητη στα mainstream κόμματα. Αν κάνει κάποιες κινήσεις, συμβολικές και ουσιαστικές, που θα εμπνεύσουν τους δημότες της Ρώμης, περιορίζοντας, για παράδειγμα, τα προνόμια των αυτοδιοικητικών μεγαλοπαραγόντων προς όφελος της βάσης, τότε το μέλλον της ανήκει. 

Η δήμαρχος της Ρώμης εκφράζει το νέο, το αντισυστημικό, την υπέρβαση και υπόσχεται αλλαγή παραδείγματος, ανατροπή κατεστημένων δομών, ρήξη με το παρελθόν. Σωστό ή λάθος, δίκαιο ή άδικο, είναι το αίτημα της εποχής: Ολο και περισσότεροι, όλο και εντονότερα, αποδοκιμάζουν το κυρίαρχο μοντέλο εξουσίας και διαχείρισης, διεκδικώντας εναλλακτική. Δεν ξέρουν τι ακριβώς ζητούν αλλά δεν αντέχουν αυτό που έχουν τώρα απέναντί τους. 

Οι αιτίες πολλές: Η γραφειοκρατικοποίηση της κοινοτικής διαδικασίας, ο επιμερισμός των βαρών της κρίσης κατά τρόπο που να πλήττονται οι κάτω και να σώζονται οι πάνω, η εφιαλτική ανεργία των νέων, η υποχώρηση της δημοκρατίας με την κυριαρχία των αγορών επί των πολιτικών ηγεσιών και τη γερμανική ηγεμονία της ΕΕ, το δόγμα της λιτότητας και ο τρόπος που εφαρμόστηκε, η έλλειψη συνεκτικού οράματος και η λήθη των τεράστιων μεταπολεμικών κατακτήσεων χάρη στο συγκλονιστικό πολιτικό σχέδιο της Ενωμένης Ευρώπης - μπορεί πολλά ακόμη να προσθέσει κανείς για να περιγράψει την πορεία κατάρρευσης της συλλογικής πίστης στον ευρωπαϊσμό και αμφισβήτησης του συστήματος. 

Η Αυστρία παρά λίγο να αποκτήσει ακροδεξιό πρόεδρο. Οι Podemos στην Ισπανία εκτινάχθηκαν στη δεύτερη θέση αφού συνεργάστηκαν με το κομμουνιστικό κόμμα. Η Λεπέν θα διεκδικήσει την προεδρία της Γαλλίας και η ακροδεξιά "Εναλλακτική για τη Γερμανία" ανεβαίνει διαρκώς πιέζοντας το κεντροδεξιό κόμμα της Μέρκελ. Ακόμη και στην Κύπρο το αδελφάκι της ΧΑ, το ΕΛΑΜ, μπήκε στη Βουλή. Καμία σχέση δεν έχουν μεταξύ τους οι ακροδεξιοί με τους αριστερούς ή με τον Γκρίλο, όμως υπάρχει μια κοινή βάση, ο αντισυστημισμός, που εξηγεί, άλλωστε, σε κάποιο σημαντικό βαθμό, και το ρεύμα υπέρ του Brexit στη Βρετανία.  Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, ο κόσμος που στηρίζει τις συγκεκριμένες επιλογές δεν κινείται απαραίτητα από ιδεολογική ορμή, αλλά από ένα τυφλό "αντί". 

Κάτι τέτοιο συνέβη και στη χώρα μας. Ο ΣΥΡΙΖΑ βρέθηκε στην εξουσία ως αντιμνημονιακή, όχι ως αριστερή, πολιτική δύναμη. Και συνέχισε να κυριαρχεί μετά τη μνημονιακή στροφή ως το “νέο” απέναντι στο “παλιό”, όχι ως το αριστερό απέναντι στο δεξιό. Αλλωστε, γι αυτό συνεργάζεται με τους ΑΝΕΛ, επειδή ήταν αντιμνημονιακοί και έγιναν μνημονιακοί, εξακολουθώντας να χρησιμοποιούν τους αντιμνημονιακούς επικοινωνιακούς και αισθητικούς κώδικες. 

Είναι σημείο των καιρών, τάση της εποχής και διαρκώς εντεινόμενη κοινωνική δυναμική. Οι ανισυστημικοί γίνονται όλο και περισσότεροι όσο το σύστημα αμύνεται χωρίς να αλλάζει. Θέλουν να γκρεμίσουν ένα οικοδόμημα μέσα στο οποίο αισθάνονται εγκλωβισμένοι και ασφυκτιούν χωρίς να έχουν κάτι να χτίσουν στη θέση του. Ο μόνος που μπορεί να τους μεταπείσει είναι αυτός που θα έχει να τους δείξει έναν άλλο δρόμο που θα οδηγεί σε άλλον προορισμό, με περισσότερο φως και οξυγόνο. Καμία τύχη δεν έχουν όσοι υπόσχονται αλλαγή χρώματος στους τοίχους των στενών δωματίων. Μόνο χρόνο κερδίζουν. 

Αγγελική Σπανού

Δημοσιογράφος