ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΙΑ

Τιτλοποίηση φορολογικών οφειλών

ΛΕΜΟΝΙA ΧΟΥΠΗ
Τιτλοποίηση φορολογικών οφειλών  - Κεντρική Εικόνα

Της Λεμονιάς Χούπη, MSc Αccounting & Finance και

του Ιωάννη Παπαρσενίου, MSc Accounting & Finance, Phd candidate

Από τα μέσα του 2010, οπότε και άρχισε να εκδηλώνεται η κρίση στη χώρα μας, έχει παρατηρηθεί ραγδαία αύξηση των φορολογικών βαρών τόσο των φυσικών όσο και των νομικών προσώπων. Το γεγονός αυτό σε συνδυασμό με την μείωση των ατομικών εισοδημάτων και αντιστοίχως, των εταιρικών εσόδων οδήγησε στην αύξηση των φορολογικών οφειλών. Το κράτος στην προσπάθεια του να περιορίσει το συγκεκριμένο φαινόμενο, προχώρησε στη νομοθέτηση διάφορων διατάξεων με σκοπό να δώσει τη δυνατότητα ένταξης των οφειλών σε διαδικασία «ρύθμισης». Εκτός αυτών πραγματοποιήθηκε πλήθος μεταρρυθμίσεων στη φορολογική νομοθεσία, χωρίς ωστόσο καμία από αυτές να αυξήσει την εισπραξιμότητα των οφειλών. Παρακολουθώντας κανείς τα μεγέθη των φόρων και των ταμειακών εισροών από φόρους αντιλαμβάνεται την ύπαρξη μιας δυσανάλογης σχέσης, γεγονός που οδηγεί σε δυσοίωνες προβλέψεις για την ικανότητα της χώρας να εξυπηρετήσει της ανάγκες της. Πολλές έρευνες, άρθρα και συζητήσεις επικεντρώθηκαν μέχρι τώρα στην επίλυση του προβλήματος, προτείνοντας νέους τρόπους φορολόγησης ή νέα είδη φόρων, χωρίς ωστόσο να φέρουν τα αναμενόμενα αποτελέσματα . Με το παρών άρθρο παρουσιάζεται μία νέα μέθοδος, η οποία θα μπορούσε να οδηγήσει στην αύξηση των ταμειακών εισροών του Δημοσίου, όχι μέσω της περαιτέρω αύξησης φόρων και επομένως των οφειλών, αλλά από την «τιτλοποίηση» των τελευταίων.

Το βασικό νόημα της τιτλοποίησης

«Τιτλοποίηση» με την ευρύτερη έννοια σημαίνει κάθε διαδικασία που μετατρέπει μια χρηματοοικονομική σχέση σε συναλλαγή.

Η ιστορία της εξέλιξης της χρηματοοικονομικής και του εταιρικού δικαίου προσφέρει πολλά παραδείγματα, όπου οι σχέσεις έχουν μετατραπεί σε συναλλαγές. Στην πράξη, η μεγαλύτερη, και κατά πολύ μάλιστα, συμβολή του εταιρικού δικαίου στο κόσμο της χρηματοοικονομικής είναι η συνηθισμένη «μετοχή», η οποία περικλείει τμηματική ιδιοκτησία μιας εταιρίας. Η ιδιοκτησία μιας εταιρίας είναι μια σχέση τροποποιημένη σε συναλλαγή με την δημιουργία μιας συνηθισμένης μετοχής. Αυτό το ιστορικό παράδειγμα «τιτλοποίησης» συντέλεσε ουσιαστικά στην ανάπτυξη του εταιρικού σχήματος δημιουργίας μίας επιχείρησης.

Ένα άλλο απολύτως διαδεδομένο παράδειγμα «τιτλοποίησης» είναι ο σχηματισμός τίτλων, π.χ. ομολόγων, από τραπεζικά δάνεια, τα οποία στη συνέχεια μεταπωλούνται. Με τον τρόπο αυτό μια τράπεζα δεν χρειάζεται να αναμένει την αποπληρωμή των αντίστοιχων δανείων, αλλά εισπράττει άμεσα την παρούσα αξία (ή μικρότερη αυτής ανάλογα με την κατάσταση) αυτών και παράλληλα μειώνει τον κίνδυνο μη αποπληρωμής και επομένως την πιθανή ζημία της.

Προτεινόμενη διαδικασία

Σε έρευνα του κατάλληλου τρόπου μείωσης του προαναφερόμενου κινδύνου, δηλαδή της πιθανότητας μη αποπληρωμής ή καθυστέρησης του χρέους (που πηγάζει από τις φορολογικές υποχρεώσεις) των επιχειρήσεων προς το κράτος, η «τιτλοποποίηση» θα μπορούσε να φανεί πάρα πολύ αποτελεσματική.

Με δεδομένο πως αυτήν την στιγμή πλήθος ελληνικών επιχειρήσεων έχουν βεβαιωμένες οφειλές προς την εφορία, θα μπορούσαν να εκδοθούν τίτλοι από πλευράς Ελληνικού Δημοσίου οι οποίοι θα εμπεριείχαν τις οφειλές αυτές και θα πωλούνταν σε επενδυτές (έλληνες ή ξένους). Με τον τρόπο αυτό, το κράτος θα εισέπραττε άμεσα τις φορολογικές οφειλές καθώς θα μεταβίβαζε τα δικαιώματα αποπληρωμής των οφειλών (με την μορφή τίτλων) σε κάποιον τρίτο. Από την στιγμή της διάθεσης των τίτλων θα έπαυε κάθε μορφής δικαίωμα ή αξίωσης επί των οφειλών από το κράτος αλλά παράλληλα θα εξάλειφε και τον κίνδυνο μη αποπληρωμής ή καθυστέρησης, ο οποίος θα βαρύνει πλέον τον κάτοχο του εκάστοτε τίτλου. Για ποιο λόγο όμως, κάποιος να αγοράσει ένα τέτοιο τίτλο; Ποιο το επενδυτικό ενδιαφέρον; Ποια απόδοση θα του απέδιδε; Με δεδομένο πως οι περισσότερες βεβαιωμένες οφειλές έχουν ενταχθεί σε κάποια ρύθμιση, η οποία περιλαμβάνει ένα μακροπρόθεσμο πλάνο (δόσεων) αποπληρωμής των οφειλών (που εντάχθηκαν σε ρύθμιση), το κράτος θα μπορούσε να διαθέσει την οφειλή (μέσω της τιτλοποίησης) σε αξία μικρότερη από την πραγματική, με σκοπό να έχει επενδυτικό ενδιαφέρον. Ειδικότερα, μια δίκαιη πρωτογενώς τιμή θα ήταν η παρούσα αξία της οφειλής, δηλαδή η σημερινή (αν έστω σήμερα γινόταν η έκδοση) αξία των μελλοντικών πληρωμών προεξοφλημένες με επιτόκιο ανάλογο αυτού των εντόκων γραμματίων του Ελληνικού Δημοσίου.

Φυσικά θα πρέπει να οριστεί ή να δημιουργηθεί ο φορέας (εντός Υπουργείου Οικονομικών) που θα αναλάβει την επιλογή των φορολογικών οφειλών, την πιθανή ομαδοποίηση αυτών, την έκδοση των τίτλων και την διοργάνωση της διάθεσης αυτών (π.χ. με δημόσια εγγραφή, μέσω δημοπρασίας ή μέσω των τραπεζών).

Η κάθε έκδοση (τίτλων) μπορεί να αφορά α) οφειλές φυσικών ή νομικών προσώπων, β) φορολογικές οφειλές ορισμένης εταιρίας για συγκεκριμένο φορολογικό έτος, β) το σύνολο των οφειλών σε «ρύθμιση» μιας εταιρίας, γ) ομαδοποιημένες φορολογικές οφειλές πολλών εταιριών που πηγάζουν από το ίδιο φορολογικό αντικείμενο (π.χ. Ειδικός Φόρος Ακινήτων ή ΕΝ.Φ.Ι.Α.).

Παραδοχές – Προϋποθέσεις

1. Τα πρόσωπα και οι επιχειρήσεις ή εταιρίες των οποίων οι φορολογικές οφειλές θα υποστούν τιτλοποίηση θα πρέπει να μην βρίσκονται σε καθεστώς πτώχευσης-λύσης-χρεοκοπίας ή οποιασδήποτε άλλης οικονομικής κατάστασης, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε άμεση δυσμένεια της οντότητας.

2. Οι φορολογικές οφειλές που θα τιτλοποιηθούν θα πρέπει να είναι βεβαιωμένες, τα φορολογικά αντικείμενα που αφορούν να είναι ελεγμένα, να έχουν γίνει αποδεκτές από τις εταιρίες που αφορούν και επομένως να μην βρίσκονται σε αμφισβήτηση ή σε κάποιου είδους δικαστικής διαδικασίας.

3. Τα επιδεχόμενα τιτλοποίηση είδη φορολογικών οφειλών (όπως φόρος εισοδήματος, Φ.Π.Α., Ε.Φ.Α., ΕΝ.Φ.Ι.Α., κ.λπ.) θα πρέπει να έχουν προκαθοριστεί.

4. Οι τίτλοι θα εκδίδονται από το Ελληνικό Δημόσιο αλλά θα πρέπει να προκαθοριστεί αν θα εγγυάται ή όχι.

5. Καθορισμός δικαίου στο οποίο θα υπάγονται οι εκδοθέντες τίτλοι.

 

Παράδειγμα

Έστω μια μεγάλη ανώνυμη βιομηχανική εταιρία με έδρα τη Αθήνα έχει συνολικές οφειλές, που προέκυψαν τα τρία τελευταία φορολογικά έτη και προέχονται από διαφορετικά φορολογικά αντικείμενα, συνολικού ύψους 500.000€. Με δεδομένο πως η οφειλή είναι βεβαιωμένη και η εταιρία την έχει αποδεχτεί και έχει προβεί σε ένταξη αυτής σε «ρύθμιση» με ένα μεγάλο αριθμό δόσεων και τελικό χρόνο ολοκλήρωσης αποπληρωμής μετά από δύο έτη. Σε αυτή την περίπτωση το κράτος θα μπορούσε να εκδώσει 500 τίτλους (οι οποίοι θα περιείχαν τα δικαιώματα είσπραξης της οφειλής) ονομαστικής αξίας 1.000€ τους οποίους θα διέθετε σε πραγματική τιμή π.χ. 950€. Εφόσον, η ανωτέρω εταιρία προέβαινε στην πλήρη αποπληρωμή της οφειλής, ο αγοραστής στο τέλος θα λάμβανε το ποσό των 1.000€ ανά τίτλο, δηλαδή θα είχε μια απόδοση της τάξης του 5,2%. Παράλληλα το κράτος θα αποκτούσε άμεση ρευστότητα, ενώ θα έδινε ένα επιπλέον κίνητρο στην εταιρία της οφειλής να προβεί η ίδια στην αγορά της έκδοσης με σκοπό να επωφεληθεί από την προαναφερόμενη απόδοση (η οποία θα οδηγούσε ουσιαστικά στην μείωση της οφειλής της).

Προβλήματα

Σίγουρα οι περιγραφείσα διαδικασία θα αντιμετώπιζε κάποια προβλήματα στο ξεκίνημα της εφαρμογής της. Για παράδειγμα, σε περίπτωση μη αποπληρωμής της οφειλής μίας εταιρίας, της οποίας οι οφειλές έχουν ομαδοποιηθεί με ομοειδής οφειλές άλλων εταιριών και έχουν ενσωματωθεί σε τίτλους μίας έκδοσης, θα ήταν δύσκολη από μέρους του αγοραστή η δικαστική διεκδίκηση της αποπληρωμής.

Επίσης, οι ξένοι επενδυτές οι οποίοι δεν είναι σε θέση να γνωρίζουν την οικονομική κατάσταση των μικρομεσαίων ελληνικών επιχειρήσεων, θα είναι διστακτικοί να προβούν σε αγορές τίτλων που αφορούν οφειλές τέτοιου είδους επιχειρήσεων. Οπότε κρίνεται αναγκαία η αξιολόγηση της ικανότητα αποπληρωμής των εταιριών από κάποιο φορέα ή από τους ήδη γνωστούς οίκους αξιολόγησης.

Πλεονεκτήματα - Οφέλη

Κύριο πλεονέκτημα από την εφαρμογή της παραπάνω διαδικασίας θα ήταν η άμεση εισροή χρημάτων στα ελληνικά ταμεία, αν ληφθεί υπόψη πως οι φορολογικές οφειλές αυτή τη στιγμή ανέρχονται σε αρκετά δις ευρώ. Το γεγονός αυτό με την σειρά του θα οδηγούσε στην αντιστροφή ταμειακού ελλείμματος του κράτους σε ταμειακό πλεόνασμα, γεγονός που θα έδινε στο δημόσιο τη δυνατότητα αποπληρωμής των δικών του οφειλών προς τις επιχειρήσεις και επομένως θα βελτιώνονταν και η δική τους ρευστότητα. Εύκολα αντιλαμβάνεται κανείς τα ποικίλα και αλυσιδωτά οφέλη που θα μπορούσε να έχει η εφαρμογή της τιτλοποίησης των φορολογικών οφειλών, τόσο στο κράτος όσο και στην υπόλοιπη οικονομία.

Επίσης, σε περίπτωση αγοράς των τίτλων από ξένους επενδυτές, θα υπήρχε εισροή κεφαλαίων στη χώρα, γεγονός που θα βοηθούσε στην άμεση βελτίωση του Ισοζυγίου Πληρωμών της Ελλάδας. Το ύψος και η εξελικτική πορεία όλων των οικονομικών συναλλαγών που διατηρεί μια χώρα με άλλες χώρες του κόσμου, καταγράφονται στο συγκεκριμένο δείκτη. Τέλος, δεν θα ήταν αδύνατη, σε περίπτωση επιτυχούς εφαρμογής της προτεινόμενης διαδικασίας, η επέκταση της τιτλοποίησης και σε άλλα είδη οφειλών, όπως οι ανείσπρακτες οφειλές των ταμείων κ.λπ.

“Ο άνθρωπος που ανακάλυψε ότι ένα χρέος είναι ένα εμπόρευμα προς πώληση… έκανε την ανακάλυψη η οποία θα επηρεάσει τη μοίρα του ανθρώπινου είδους”

Henry Dunning McLeod

.